Беларускія плямёны. Крывічы

У гэтай тэме 11 адказы, 6 удзельнікі, апошняе абнаўленне 5 гады(-оў), 1 месяц таму.

Прагляд 12 паведамленняў - з 1 па 12 (з 12 усяго)
  • Аўтар
    Посты
  • #1833
    litvin
    litvin
    Мадэратар
    Усяго адказаў: 34

    Я. Станкевіч

    Крывічы былі найбольшым пляменям беларускім.

    Сялібы Крывічоў. Летапіс кажа, што Крывічы “сѣдять на верхъ Волги, и на верхъ Двины и на верхъ Днѣпра”. Крывічы межавалі на паўдні а паўднявым заходзе з Дрыгвічамі, на паўдні з Радзімічамі й Севяранмі, на ўсходзе зь Вяцічамі; адлі йшла граніца зь небеларусамі: на паўночным усходзе Крывічы гранічылі із Суздалцамі, што пасьлей зваліся Маскалямі, на поўначы – з ноўгарадзкімі Славенамі й фінскімі Чухонцамі, на паўночным заходзе – з Эстонцамі а Латышамі. Гэткія былі месты ў Крывічоў: Полацак, Віцебск, Вяліж, Невель, Апочка, Ізбарск, Пячора, Пскоў, Клічаў (Асташкава), Тарапец, Вялікія Лукі, Ржэва, Зубцова, Белае, Гжацак, Мажайск, Вязьма, Ельня, Смаленск, Імсьціслаў, Рослаў, Крычаў.

    Характарыстычныя рысы крывіцкага або накш паўночнага нарэчча беларускае мовы ё гэткія:

    1. Дысыміляцыйнае (распадобнюючае) аканьне, гэта знача, што на месцу ненацісьненых гукаў а, о, е бывае а толькі тады, калі гэтыя гукі стаяць перад націсьненым складам, у каторым няма а (я); а калі пад націскам ё а (я), дык у складох перад націскам бывае ы або і. Таксама ў складох па націску бывае ы, і заміж а, о, е, з выняткам канцавога адкрытага складу. Значыцца, тут кажуць: трыва, кызаў, выда, гылыва, новыга стыла і д. г. пад., але: німа травы, пыдняў гылаву, нясу ваду, гарод, места.

    2. Мена гукаў ч й ц {цалавек, чарква) або іх збліжаная да сябе вымова.

    3. Збліжаная да ш, ж мяккіх вымов s, z і мена ш на с, ж на з (парозны замест парожны). Цяпер гэткія рысы крывіцкіх гаворкаў ня ўсюдых моцна выступаюць: пад уплывам іншых гаворкаў беларускіх альбо чужых (расійскіх) яны ў некаторых мясцовасьцях аслабленыя, а ў некаторых нат і сусім шчэзьлі. Але даўней яны былі надта моцныя на ўсёй прасторы крывіцкай.
    Назоў “Крывічы” паходзе ад слова “кроў”, “крыві”. “Крывіч” значыла “чалавек тае самае крыві”, “таго самага народу”. (Як ад род паўстала родзіч, так ад кроў – Крывіч.) Спачатна ўвесь беларускі народ зваўся Крывічамі, але з часам, з розных прычынаў, часьці беларускага народу пачалі яшчэ звац-ца іншымі ймёнамі, пляменнымі. Гэтак, ад “дзервы”, “лес” адныя назваліся Дзярвянамі, пасьлей Паляшукамі, іншыя ад “дрыгва” – Дрыгвічамі, яшчэ іншыя зь іншых прычынаў пачалі звацца Радзімічамі, Севяранамі, Вяцічамі. Гэтыя назовы ўжываліся побач із агульна-нацыянальным назовам “Крывічы”. Але часьць беларускага народу, дыкжэ тая, пра каторую цяпер гутарка, новага назову не дастала, толькі захавала назоў “Крывічы”. У гэтай часьці назоў “Крывічы” быў назовам агульна-нацыянальным і пляменным. Але пасьлей і пляменныя Крывічы дасталі новыя мясцовыя назовы: побач із старым назовам адныя зь іх пачалі звацца Смаляне, другія Палачане, трэйція Псковічы. Гэтыя назовы ўзьніклі ад назоваў гаспадарстваў – Смаленскага, Полацкага й Пскоўскага, а назоў “Крывічы” заставаўся ў гэтага беларускага плямені назовам пляменным і агульна-нацыянальным. Гаспадарствы не маглі быць названы крывіцкімі, бо на пляменна-крывіцкай тэрыторыі іх стварылася колькі і нельга было-б назовам адрозьніць аднаго ад аднаго. Ад назову народу “Крывічы” паўстаў і назоў ягонага краю “Крывічы”, сусім таксама як, прыкладам, ад прозьвішча “Пятровіч” паўстаў назоў сяла “Пятровічы”. Тады ад назову краю “Крывічы” ўзьнікла новая хорма назову народу “Крывічанін”, “Крывічанка”, “Крывічане” (як ад “места” ўзьнікла “мешчанін”). Гэтая новая хорма ўжывалася побач із старой хормаю. У XIII стг. побач із назовам “Крывічы”, “Крывічане” пачаў наш на-род звацца яшчэ “Літвой”. Да палавіны XIV стг. пераважаў назоў “Крывічы”, адлі “Ліцьвін”, “Літва”; зь пятнанцатага стагодзьдзя застаўся адзін назоў “Ліцьвін”, “Літва”.


    #2178
    gatyla
    gatyla
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 195

    Привет сябры. Вот что самое интересное, у нас в Украине, фамилия Литвин, Литвиненко очень распространена. Сам голова ВР Украины В. Литвин. В XIV-XVI ст. когда существовало независимое Великое княжество Литовское, Русское и Жмудское литвинами называли не только предков современных белорусов, но и украинцев. При чем к современным литовцам этот термин не имел никого отношения.

    #2179
    litvin
    litvin
    Мадэратар
    Усяго адказаў: 34

    Все-таки как-никак больше 5-ти веков прожили в одном государстве ! (Великое Княжество Литовское)

    #2180
    gatyla
    gatyla
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 195

    Ну тут я з Вами посперечаюсь. На мою думку ВКЛРЖ було скоріше конфедеративним утворенням ніж єдиною державою. Ті ж самі Київське, Подільське, Волинське удільні князівства проіснували довгий час. Можливо ідея Балтико-Чорноморської конфедерації – це майбутнє Східної Європи, як противага жлобській Європі та волюнтаристській Росії.

    #2182

    alehna
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 3

    Я думаю что племени кривичи не было , были полочане , смоляне и др. Почитайте внимательно летописи и там то кривичи есть то их нет. как сейчас нас называют балты русских- кривсами а нас балткривсами , вот отсюда и крывичы крыви- болото разгадывается просто!

    #2183
    Belhistory
    Belhistory
    Заснавальнік
    Усяго адказаў: 253

    Тое што у некаторых летапісах крывічы, не упамінаюцца ня значыць што іх не было.

    как сейчас нас называют балты русских- кривсами а нас балткривсами , вот отсюда и крывичы крыви- болото разгадывается просто!

    і разгадваецца зусім не так проста… на гэту тэму ёсць вельмі шмат меркаванняў.. самых розных..

    #2184
    Licvin
    Licvin
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 13

    @gatyla wrote:

    Привет сябры. Вот что самое интересное, у нас в Украине, фамилия Литвин, Литвиненко очень распространена. Сам голова ВР Украины В. Литвин. В XIV-XVI ст. когда существовало независимое Великое княжество Литовское, Русское и Жмудское литвинами называли не только предков современных белорусов, но и украинцев. При чем к современным литовцам этот термин не имел никого отношения.

    Як я разумею на Украіне ліцвінамі называюць
    1. беларусаў
    2. частку украінцаў з палесскіх рэгіёнаў (г.зн. так сама звязаных з Літвой ў пэўным плане – дыялектна/этнаграфічна/гістарычна і гд.

    Але канечне, усіх жыхароў ВКЛ у агульным сэнсе маглі называць ліцвінамі, ў тым ліку і ўкраінцаў (тую частку, што уваходзіла у Літву) да 1569 року.
    Іншая справа, што украінскія ваяводствы ці землі мелі асобы статус і не былі непасрэдна Літоўскім княствам.

    #2185

    staravoit
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 201

    Как то не получается спора. Все со всем согласны. Попробую поставить вопросы, по которым можно поспорить, используя «Повесть временных лет»:
    1. Были ли кривичи литовским племенем?
    Повесть временных лет перечисляет народы, которые жили в Афетовой части. Кривичей среди них нет. Но есть «русь» и есть «литва». Если это племя, то наиболее вероятно, что оно литовское.
    2.Были ли кривичи народом или племенем вообще?
    Среди народов их нет, среди славян не указаны, среди говорящих по славянски тоже не числятся. Там, где упоминаются кривичи, предложение начинается описанием кто и где княжил. Так может это княжеский род?
    3. Что обозначает это название?
    Выдвигаю свою версию. Повесть временных лет объясняет это название тем, что кривичи сидят на истоках трех рек. Слово можно разложить на два. Кривичи – «кри» – «вичи». Допустим «кри» обозначает слово «три» (очень похоже), а «вичи» – «истоки» или «народы» (очень похоже на вече – народное собрание).

    #2186
    Belhistory
    Belhistory
    Заснавальнік
    Усяго адказаў: 253

    Для немцаў вялікая частка Беларусі была Крывіяй нават у XIV ст. Доўгі час назоў «крывічы» азначаў не старую плямёнавую, а дзяржаўную прыналежнасць і быў гістарычным этнонімам беларусаў. Па-латышску беларусаў і цяпер завуць «baltkrievs».

    #2187

    staravoit
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 201

    Сегодня кривичи считаются исконными славянами. Но всегда ли кривичи были славянами?
    Повесть временных лет говорит, что славяне пришли на чужие земли и назвались по имени местности.
    Но тогда и предшествующее население должно называться точно так же.
    А куда оно делось? А никуда. Ославянилось и живет до сих пор.

    #2188

    staravoit
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 201

    Почему кривичей приписали к славянам?
    Во-первых, Константин Багрянородный их так называет.
    Но это 10 век. К этому времени кривичи могли и ославяниться, а возможно грекам были известны славяне-полочане под таким именем. Как говорит Нестор, они принимали название местности, куда селились.

    Во-вторых, в Повести временных лет сказано, что кривичи от полочан.
    Но здесь бабушка надвое сказала. Возможно, что это позднее исправление. Вот например возьмем Лаврентьевскую летопись, изданную в 19 веке:

    Вроде бы написано, что кривичи от полочан.
    А мы возьмем советское издание той же летописи:

    Обратите внимание, что точка стоит перед кривичами, а не перед словами “от них же”. Получается, что полочане от новгородцев, а кривичи сами по себе жили у истоков трех рек.
    Как преодолеть это противоречие? Кто прав?
    А все эти копии делались с копии 14 века, собственно говоря, самого старого экземпляра сохранившихся летописей. Проверим, кто же правильней поставил точку:

    Как видим точка стоит перед словом “кривичи”. И этим словом начинается новое предложение. Советский переводчик правильнее в соответствии подлиником сделал копию. Русский переводчик 19 века погрешил в пользу обще принятого на тот момент мнения, посчитав написанное в древнем документе ошибкой и немножко подправил, перенеся точку.

    #2189

    staravoit
    Удзельнік
    Усяго адказаў: 201

    Об этом же говорит и слово “а другие”. То есть полочане не кривичи, а разделившиеся надвое словене. Одни в Новгороде, другие в Полоцке. Но первым населением Полоцка были кривичи:

    Здесь интересно, кто же такие варяги? Но поскольку речь ведем о кривичах, оставим этот вопрос за рассмотрением.

    Третий аргумент – археология. По всей Беларуси и в Полоцке распространена Банцеровская культура, которую историки и до сего дня считают полуславянской, если не славянской культурой. И эту культуру отождествляют с культурой кривичей.
    Но вот недавно професор Дук, делая раскопки в Полоцке, наряду с Банцеровской культурой нашел в Полоцке и культуру смоленско-полоцких длинных курганов, которая и считается славянской. Что это значит? А все становится на свои места. Славяне пришельцы – полочане, представлены культурой длинных курганов. Кривичи – дославянское население Полоцка, представленное Банцеровской культурой.

    Как назвать это дославянское население? Проще конечно балтами, но такого народа в истории никогда не существовало. Зато существовал народ с названием “Литва”. Нестор не относит кривичей к славяноговорящим, не упоминает при перечислении племен и народов одновременно название “литва” и “кривичи”, и прямо называет их “другими погаными”.
    Думаю очевидно, что кривичи одно из литовских племен, жившее около Двины, как и говорил професор Беляев о постройке Полоцка:

Прагляд 12 паведамленняў - з 1 па 12 (з 12 усяго)

Для адказу ў гэтай тэме неабходна аўтарызавацца.

Падзяліцца